Mastodon
Bilim-Felsefe

Sayılar Bize Neden Gizemli Gelir?

Sayılar, bütün fenomenleri ifade ediyor dersek yanılmış mı oluruz? Mesela bir insanı çok ahlaklı olarak tanımlarsak onun iyi niteliğini belirtmiş oluruz ama “çok” kelimesi ile niteliğin derecesini yükseltiriz. Ahlak gibi elle tutulmayan bir kavrama nicelik ekleriz. Hatta bazen durumun şiddetini arttırmak istediğimizde tekliği ifade eden mükemmel kelimesini kullanırız. Neredeyse anlatmak istediğimiz her şeye sayısal bir anlam yükleriz.

Doğa Sayılarla İfade Bulur.

Sayılar hayatımızda önemli bir yer tutar. Birisine sorduğunuzda uğurlu sayım yok dese de önce bir düşünür. Sonrasında yüksek olasılıkla sevdiği sayıyı hatırlar. Sonuçta herkesin bir uğurlu sayısı vardır diyebiliriz.

İnsanların uğurlu rakamlara inanmasında farklı sebepler vardır. Kimisi enerji verdiğini düşünür kimisi de şeklini sever. Buna bağlı olarak herkes bir sayıya inanmak için muhtelif sebepler üretebilir.

Medeniyetlerin gelişmesi de sayısal bir gelişmedir. Mesela Sümerlerin kil tabletlere muhasebe kayıtlarını yazmaya başlamasıyla yazının bulunma süreci başlamıştır . Ticaretin gelişmesiyle alacak verecek rakamları tabletlere yazılmıştır. Bunun yanında bir bilgisayar programı rakamlardan oluşur. Mesela python yazılım dilinde 97, “a” harfini ifade eder. Yapay zeka, harfleri rakamlara dönüştürerek yazdıklarınızı anlamlandırır. Klavyeye girdiğiniz her harf makinenin anlayacağı rakam diline göre ifade bulur. Bu durumda aynı şey bizim içinde geçerlidir. Okuduğumuz harfler bir bilgisayar olan beynimizde işlenir ve ne anlama geldiği bize iletilir.

Yaratılışımızda da sayıların ifade gücünü görürüz. Mesela Tanrı evreni 7 günde yaratmıştır. Bu sebeple sayılara meraklı olmamız ve onlara bir gizem yüklememiz muhtemelen bilinç altımızda var oluşumuzla alakalı olmasındandır.

Sayılara İnanmak İstiyoruz.

Benim bu yazıyı yazmama 42 sayısı sebep oldu. Bilimsel bir makalede 42 sayısının gizemi hakkında o kadar çok detay vardı ki merak edip tüm yazıyı okudum. Sonuçta şunu gördüm ki rakamların hiç bir özelliği olmasa da insanlar böyle bir şey olduğuna inanmak istiyor. Sayıların gizemini çözmek için yüksek matematik kullanılıyor. Ayrıca sayıların insanı düşündürmesi hayalgücünü de harekete geçiriyor. Bu da yeni buluşlar ve yeni teoremler olarak karşımıza çıkıyor.

Biraz araştırdığımızda 42’nin dışında da gizemli sayıların olduğunu görürüz. Sıradan insanların yanında büyük matematikçiler, bilim insanları hatta kutsal kitapların atıfta bulunduğu sayılar var. Mesela John Nash 23 sayısına takıntılıymış. Kutsal kitapta 7 sayısı ile beraber farklı sayılara da rastlarız. Örneğin yaratılışta 7 gün , 7 borazan, 7 ölümcül günah, mahşerin 3 atlısı, Vahiy bölümünde bahsedilen 666 gibi farklı sayılar var. Bunun yanında Kur’an’da 19 gibi kadim sayılar hep insanın çözmek için teori ve inanç geliştirdiği rakamlar olarak karşımıza çıkar.

Aynı şey doğu maneviyatında da var. Buddhizm, üçü görüp üçlü eylemi sonlandırarak üçlü görüşü kazanmaktan bahseder. Sonrasında yedi ağırlıktan vazgeçip biri korumak, biri kazanmak ve biri düşünmekten söz eder. Belki de tüm inançlar, yöntemleri farklı olsa da aynı düşünceyi farklı sayılarla anlatıyordur. Bu da bizi sayıların gizemini matematiği kullanarak çözeceğimize inandırır.

Matematik Hayatın Temelidir.

Görünmeyen bir şeyi matematik sayesinde görünür hale getiririz. Kurduğumuz hayalleri zihnimizden çıkarır bir otomobile, atoma, yapay zekaya çeviririz. Matematik bu anlamda beynimizin çıktısıdır diyebiliriz. Oturduğumuz sandalye, yazdığımız kalem, kurduğumuz ekonomik ve sosyal düzen bir zamanlar zihnimizde olan ve rakamlara dökerek oluşturduğumuz nesnelerdir.

Matematiğin diğer bilimlerden farkı kesinlik içermesidir. Diğer bilimlerden farklı olarak matematikte bir ilerleme olmaz. Pisagor teoremi Pisagoras’tan bu yana aynıdır. Buna karşın matematik sayılardan teoremler üretir. Sonu olan bir şeyden sonsuz varsayımlar çıkarır. Her sonuçtan yeni sonuçlar üretir, bunları teori haline getirir ve ispatlar.

Sayılardan sonuçlar üretiriz.
Sayılar yeni sonuçlar üretmemizi sağlar.

Rakamların matematiksel bir kesinliğinin olması, sayıların gizemini çözeceğimize inanmamızı sağlar. Sonuçta rakamların bir dili vardır ve bize bir şey söyler. Rakamlarla aramızda bir diyalog oldukça düşünür, hayal eder ve yaratırız. Sayılara bakarak yeni teoremler üretip bundan sonuçlar çıkarırız. Yine John Nash’ten örnek verirsek, ünlü matematikçi zihninde sayılarla oynayarak Nobel Ödülü’nü kazanmıştır. Tarihte matematikle ilgili en önemli buluşlar, ilham veren rakamlardan teoremler üreterek bulunmuştur. Nash Dengesi, Neuman’ın oyun teorisinin geliştirilmiş halidir.

Sayıların ritmi: Oyun teorisi

Oyun teorisi, kişinin kendi başarısının karşısındaki kişinin tercihlerine bağlı olduğu teoridir. 1944 yılında Jon von Neumann ve Oskar Morgenstern tarafından yazılan “Oyun Teorisi ve Ekonomik Davranışlar” kitabıyla popüler olmuştur. Kişi, karşısındakinin tercihlerini tahmin edecek stratejik aklı geliştirmek için zihninde matematiksel yaklaşımlar geliştirir. Başlarda birinin kazancı diğerinin zararına bağlı olarak kurgulanmıştır. Daha sonra yapay zeka gibi yeni kavramların hayatımıza girmesiyle teorinin çapı genişlemiştir. Bitki, hayvan ve teknoloji gibi insan dışındaki yeni etkenlerde göz önüne alınmaya başlanmıştır.


Aynı kuram biyolojiye, evrime ve siyaset bilimi hatta pazarlama ve yönetim gibi alanlara da uygulanmış ve sonuç alınmıştır. John Maynard Smith, Oyun Teorisi’ni Biyoloji çalışmalarına uygulamış ve bu çalışmasıyla Crafoord Ödülü’nü kazanmıştır.

Sayılarda denge kuramı: Nash Dengesi

Oyun teorisini geliştiren John Nash, kuramın en önemli aracını bularak 1994 yılında Ekonomi Nobel Ödülü’nü kazanmıştır. Teori, isminden de anlaşılacağı gibi içinde oyun olan ciddi bir ekonomik kavramdır. O dönemde matematik alanında bir Nobel Ödülü olmadığı için ekonomi dalında ödüle layık görülmüştür. Denge kuramında, oyuncuların pozisyonları karşılıklı yapacakları hareketlere göre değişir.

Nash dengesi çok sayıda katılımcının olduğu bir sistemde, her oyuncunun pozisyonu sabit kaldığında elde edilecek kazancın herkes için rasyonel olduğu denge durumudur. Mesela bir üretici ürününün fiyatını yükseltebilir ya da düşürebilir. Ne var ki diğer oyuncular buna karşılık vermez ve kazancı eskisine göre düşük olursa fiyatla oynamak akılcı değildir.

Sayılar bize hangi mesajı veriyor?

Kutsal kitaplarda da insanların yüzlerce yıldır üzerinde senaryolar ürettiği kadim sayıları görürüz. Mesela Kutsal Kitabın Vahiy bölümünde 666 böyle bir sayıdır. Bu sayıdan ilham alınarak çekilen filmler vardır. Örneğin Omen, korku filmleri kategorisinde hala önemli bir yere sahiptir. 666 sayısı bir ifrite aittir ve insanı simgeler. Bu sayıyı taşımayan hiç kimsenin bir şey alıp satamayacağını bildirir ve bu gizemi çözmenin bilim gerektirdiğini söyler.

Aynı şey Kur’an’da 19 sayısı için de geçerlidir. Müddessir suresinde önce insanın nasıl bir yanılgı içinde olduğu anlatılır ve 19 sayısı verildikten sonra insanın düşünmesini ister.

Kutsal kitaplarda verilen sayılar bize diğer dünyadan verilen bir mesajdır. Bu mesajın sayıyla verilmesi yine sayılar arasında bir korelasyonla cevaba ulaşacağımız hissini uyandırsa da durum öyle değildir. Oyun teorisinde olduğu gibi burada da rakamlarla oynayarak yeni sonuçlar çıkarmamız istenmektedir.

İnsan, sayıların bir kesinlik vermesinden dolayı büyük sırra biraz çabalarsa ulaşacağını düşünse de aslında içindeki kutsal gücü keşfetmek ister. Bu anlamda sayıların içimizdeki kutsal gücü uyarıcı bir etkisi var diyebiliriz.

Sayıların sırrına erişemesek de maneviyatımız artar.

Bir baba çocuğuna, kötü alışkanlıklara sapmaması için dikkatini başka yöne çekecek bir sorumluluk verir. Aslında verdiği önemsiz bir görevdir ama amacı büyüktür. Çocuk bunda bir çözüm olduğuna inanır ve uğraşın gerektirdiği çözüme ulaşamasa da çabaları sonucu başka sonuçlara ulaşarak kendini keşfetmeye başlar.

Bende bunu Allah’ın insana düşünmesi için verdiği bir oyun olarak görüyorum.Kutsal kitaplar da her defasında beynimizi kullanmaktan bahseder. Bizden düşünmemizi ve hayal etmemizi istemiştir. Sayıların insanlarda öznel duygular yaratması, herkesin kendine ait özel düşünceler üretmesini sağlar. Herkesin düşünerek ortaya yeni bir fikirle çıkması bizi aydınlanmaya götürecek yeni bir yol da açabilir. Mesela bu kutsaldan gelen bir sayıysa bende doğum-ölüm döngüsünü düşündürür.

Sayıların herkeste özel bir anlamı vardır.

Yaratılış ya da ölüm gibi bir fenomeni düşünürken benim çok merak ettiğim iki şey var. Doğmadan önce ve ölümden sonra. İnancımızda, yeni bir hayata doğacak olmamızdan dolayı ölümden sonrasını merak ederim. Şu anki aklımla bir inanç sıçraması yaparak bu hayatla öteki hayat arasında bir bağ kurarım. Yeni bir hayat olduğuna inanırım ama nasıl bir ortam olduğunu bilemem. Bilmediğim için de orası hakkında bir ipucu yakaladığımda düşüncelere dalarım. Yaşayacağım bir ölüm var ve sonrasını bilemem ama yaşayacağım bir sır olduğunu bilirim. Bu sebeple ölüm sonrasını hatırlatan sayılar beni etkiler.

Sayılar ve sır dolu kapı
Sayılar büyük sırların şifrelerini veriyor

Aynı şeyi doğum için de düşünürüm. Doğmadan önceki zamanı da bir karanlık görmemi engeller. Doğum ve ölüm arasında kısa bir süre dışında başka bir şey bilmemi istemeyen güç sanki bu sayıları vererek bana bir şeyler anlatmaya çalışır. Her iki karanlık dönem arasında hayatım bir şimşeğin çakmasıyla çok kısa süre aydınlanır sonra yine uzun bir karanlık yola girmişim gibi gelir. Sanki büyük bir bölümü karanlıkta olan bir çemberi dolanıyormuşum gibi bu döngüyü yaşadığımı düşünürüm. Bir şeyi keşfetmeye çok yaklaştığımızda dikkatimizin dağılmaması için nasıl hareket etmezsek ben de hareketsiz kalarak düşüncelere dalarım. Sanki kadim sayılar doğum öncesi bana bir şeyleri hatırlatmaya çalışıyor ama aşılmaz duvar izin vermiyor gibi gelir.

Sayılar: Kozmos ve zihin arasındaki köprü

Dünyamızdan 13,5 milyar yıl geriye gittiğimizde karşımıza çıkan opak renkli son saçılma yüzeyi gibi bir şey bizim karşı tarafa geçmemizi engelliyor. Nasıl son saçılma yüzeyinin ayırdığı karanlık çağdan bizim evrenimize ışık geçemezse bizim içimizde de doğum ve ölümün karşı taraflarına geçmemizi engelleyen bir şey var.

Bunları düşündüğümde biraz duruluyorum. Öyle ki onu hatırlatan sembolleri düşündüğümde ya da içimde benimle konuşan biraz daha konuşursa içimdeki kutsal gücü keşfedecekmiş gibi oluyorum. Konuştuğum ben ya da baktığım sembolün bana diğer dünyadan seslenmesi bende böyle düşüncelere neden oluyor. Netice de öteki dünyaya ait, mistik bir şey, akıl ötesi olan bana dolaysız bir şey söylemek istiyor. Beni gerçeklikten alıp kendi gizemli havasına sürüklüyor. Belki de yalan olan bu dünyadan alıp gerçeğe çağırıyor. Bilemiyorum.

Hayalleri sayılarla gerçeğe dönüştürürüz.

Algıladığımız dünyaya dönersek sayıların varlığı yoktur. Eğer bir şeyi sayıyorsam gördüğüm bir şeyi sayarım. Her şey bir hayalin varlığıdır. Algıladığım şeyi hayal eder zihnimde nesneleştirir ve eyleme geçerek maddeye dönüştürürüm. Eğer bir masa hayal edersem onu aklımda tasarlar ve 1 tane yaparım. 2 tane hayal edersem 2 tane yaparım ve 2 masa olur. Yanına bir sandalye yaparsam 2 masa 1 sandalye yapmış olurum.

Gizemli sayıya ulaşmanın birçok yolunu eğer zorlarsak buluruz ama yorumdan öteye gitmez. Tarihte o sayıya denk gelen önemli bir kaç olay vardır ya da bazı sayıları toplayıp çıkarırsak hep aynı sayıya ulaşırız. Bunun ötesinde birçok benzetmeyle sayıya daha da çok gizem yükleyebiliriz.

Sayıların bir anlamı olmasa da insan ona bir anlam yüklemeye çalışır sonra da konuşur. Ona ulaşmaya çalışırken başka şeyler ekler ve sayının gizemi daha da artarak kutsallaşır. Neticede söylenti olayı büyütür ama sayıya ulaşırken o kadar çok şey keşfedilir ki rakam matematikte ya bir teorem olur ya da bir teoremi çözer.

Sayıların geliştiren bir tarafı var.

Bu sayılar kim tarafından ortaya atılırsa atılsın çok faydalı sonuçlar alındığı gerek manevi dünyada gerekse bilim dünyasında ortadadır. Sonuçta sayılar bizi düşündürür. Bu sayıların hiç bir anlamı olmasa da uygarlığa kazandırdığı çok şey vardır. Bilim alanındaki gelişmeden bahsedersek; insanın bilinmeyene merakı bir zamanlar soyut gelen birçok kavramı bugün fiziken elle tutulur hale getirdi. Bilinmeyene olan tutku yüzünden önce zihnimizde efsaneler yarattık sonra bunu sayılara dökerek onu görünür hale getirdik. Bu anlamda gizemi yaratmamızın sebebi de mutlaka bir çözümünün olduğuna inancımız olsa gerek.

Manevi dünyamızın gelişmesi açısından yorumlarsak; biz hiç bir zaman Allah’ı ya da bir meleğini göremeyeceğiz ama düşünerek nasıl bir şey olduğu konusunda bir fikrimiz olur. Bu yüzden Allah bizden devamlı hayal etmemizi istemiştir. Hayal, Tanrı’nın en güzel varlık bulduğu yerdir. Aradığımızın çok yakınımızda olduğunu ve düşünerek buna ulaşabileceğimizi birçok yerde belirtir. Hayal ederek sezgi gücümüzü ve hissiyatımızı arttırarak bilinen ile bilinmeyen arasındaki boşluğu bize özgü bir nesneyle doldurabiliriz. Bu da bizi inançsızlıktan kurtarır.

Sonuç

Sayıların gizemini çözebileceğimizi düşünmemiz bir yanılgıdır. Biz kutsalı ancak yorumlayabiliriz ve kendi kapasitemiz çapında buna bir anlam verebiliriz ama daha ötesini yapamayız. Neticede zihin yapımız buna müsaade etmez. İlahi sırlara ulaşmak için çabalarsak ancak deliliğin sırrını keşfederiz. Daha ötesini yapmak peygamberlerin işidir çünkü bu bizim ruhumuzun kaldıracağı bir iş değildir.

Bu anlamda bizden istenen sırları çözmemiz ve kahramanlıklar yapmamız olamaz. Tanrı bunları zaten peygamberlerden istemiş ve sonucunu almıştır. Buna karşın bizden iyi şeyler yapmamızı ve düşünerek bu hayata bir anlam katmamızı istemiştir. Bunun sonucunda yarattığımız iyi şeyleri sonraki kuşaklara aktarmamızı söylemiştir. Bu durumda aradığımız çözümün başlangıcı iyi bir insan olmakla başlar. Durumu böyle kabul ettiğimizde, düşünerek zihnimizi bir üst merhaleye çıkardıkça anlama kapasitemizi geliştiririz. Böylelikle sayıların sırrına ulaşamazsak da o seviyeye yaklaşarak bir anlam çıkarabiliriz.

Kötülük dolu bir kalple iyilik yapamam. Önce kalbimi temizlemem sonrasında hayal edip zihnimi geliştirmem gerekir. Demek istediğim bu sorunu zeka kavramına indirip türev ve integral gibi yüksek matematikle çözemeyeceğimizdir. Aksine içinde maneviyat olmasından dolayı bir yere kadar gelip orada durmamız gerekir.

Bu bilimde de böyledir. Eğer düşüncelerinizi iyiye yöneltmezseniz yaptığınız bilimsel çalışmanın anlamı olmaz. Bilim, insana ve doğaya yararlıysa bir karşılık bulur. Aksi takdirde bilim kötünün de yapacağı bir şey olur ama bilim olmaktan çıkar.

Düşünmek insana özgü bir olgudur. Gizemli sayıların en büyük anlamı bizi düşündürmesi. Neticede ben bundan daha büyük bir anlam göremiyorum.

Hakan Tanar

Hakan Tanar 11 Mayıs 1971 yılında Adana’da doğdu. Evli ve 2 çocuk babası. 30 yıl satış ve pazarlama sektöründe çalıştı. Satış temsilciliğinden üst düzey yöneticiliğe kadar farklı kademelerde görev yaptı. Kendi işini kurarak perakende sektöründe 8 yıl faaliyette bulundu. Gerek profesyonel hayatında gerek ticaret hayatında edindiği en büyük tecrübe öğrenmenin hayat boyu sürdüğüdür. Yazmaya olan isteği ve öğrenmeye duyduğu merakı kendisinde kişisel blog kurma fikrini geliştirdi. Sonuçta sektör değiştirerek bugün ilgi duyduğu konular hakkında bildiklerini ve öğrendiklerini Monolog’da paylaşıyor.