Tarih

Hiroşima’nın Küçük Çocuk Kabusu!

Hiroşima: İnsan Üzerinde İlk Atom Bombası Denemesi!

06 Ağustos 1945 sabah saat 08.15’te dünyada insanlar üzerinde ilk atom bombası denemesi yapıldı. ABD, kağıt üzerinde devam eden ama aslında fiilen bitmiş savaşı siyasi olarak da bitirmek amacıyla Hiroşima’ya Little Boy (Küçük Çocuk) atom bombasını attı. Karşısında tüm müttefikleri teslim olmuş bir Japonya’nın olduğu, kendi topraklarını tehdit eden bir tehlikenin bulunmadığı durumda ABD yine de atom bombasını kullandı. Üstelik bunu zaferi kazanmışken 2 defa yaptı. ABD, adil savaş kurallarına uygun davranmadı.

Savaşın koşulsuz bitmesi için ABD, İngiltere ve Çin’in yayımladığı Potsdam Deklarasyonu, Japonlara teslim olma çağrısında bulunan bir ültimatomdu. Koşulsuz teslimiyette Japonya’ya imparatorluğun devamı için bir güvence verilmemiştir. Bu şartlarda Japonya’nın teslim çağrılarına olumsuz yanıt vereceği belliydi. Potsdam bildirgesinde eğer imparatorluk bir kaç ada içine sıkıştırılmasaydı belki de Japonya şartları kabul edecekti.

Hiroşima ve Nagazaki’ye atom bombası atılması ne kadar askeri bir eylem gibi gözükse de olay siyasidir. Her savaşın siyasi bir hedefi vardır. Öncelikli olarak askeri sanatta savaş sonunda ulaşılacak siyasi hedef belirlenir. ABD, Hiroşima ve Nagazaki’ye atom bombasını atarak, resmi rakamlara göre 220.000 gayri resmi rakamlara göre 350.000 kişinin ölümüyle Soğuk Savaş’a giden yolu açmıştır. Dünya, atom bombası ile bir dönemi geride bırakırken başka bir döneme girmiştir.

Atom Bombasına Giden Süreç

2. Dünya Savaşı bir paylaşım savaşıydı ve bunu Almanların kazanması çok zordu. Almanlar ne kadar güçlü olursa olsun o dönemdeki Alman yönetimi duygusal bir akıldı ve sağduyudan yoksundu. Bu yüzden kazanmaları çok düşük bir ihtimaldi.

Savaş boyu iki süper gücün aynı kampta olması onları müttefik yapsa da savaştan sonraki dünyanın oluşumu hakkındaki görüş ayrılıkları birbirlerine gizli rakip olmalarına neden olmuştur. Aynı kampta mücadele etmeleri birbirleri hakkında daha çok fikir sahibi olmalarında etkili olmuştur.

Savaş sonrası ortaya çıkacak dünya hakkında her iki tarafın planları vardır. Belki ileride atom enerjisini bir silah olarak kullanmak da düşünceleri arasındadır. Nitekim Niels Bohr’un memorandumundan bunun bilim dünyasında konuşulduğunu anlıyoruz. Tüm planları değiştiren ve belki de bu konuya farklı yaklaşmalarını zorlayan şey, Nazilerin atom bombası sahibi olma konusundaki ihtiraslarıdır. Nitekim Amerikalıların 1941 yılına kadar böyle bir düşüncesi olmamıştır.

Einstein, Nazilerin uranyum atomunu parçaladığını öğrenince Başkan Roosevelt’e atom bombasının bir gereklilik olduğunu anlatan iki tavsiye mektubu yazmıştır.

Niels Bohr, 1944 yılında bundan farklı olarak bu çalışmaların dünyada tehdit yaratabileceğini, nükleer gücü elinde bulunduran ülkelerin bunu yaparken yapıcı bir işbirliği içinde olmaları gerektiğini vurgulayan bir memorandum yayımlamıştır. Bu işbirliği, sorumlu devlet adamlığının bir gereğidir. Dayanışma sadece devlet adamları nezdinde değil gelecek kuşakların güvenliği açısından da bilim insanları arasında karşılıklı işbirliği, bilgi paylaşımı ve yardımlaşmayı gerektirir.

Einstein ve bazı bilim insanları, atom bombasını Naziler yerine demokratik bir toplumun bulmasını ehven-i şer görmüş olabilir. Nazilerin atom bombasına sahip olduğunda hemen kullanmak için tereddüt etmeyeceğini herkes tahmin edebilir. Bunun için girişimlerde bulunmuşlardır ama yine de bomba kullanılmıştır.

İnsan böyle bir gücü elinde tuttuğunda kullanmak için Nazi olmasına gerek yoktur. İnsan, keşfini kötü de olsa kullanmak ister ve ortam müsait olduğunda içindeki kötülüğü bir bahane bulup serbest bırakır. Bir demokratik toplumun amacı, toplum baskısı, beraber yaşama ihtiyacı, insanı müsait duruma sokmamaktır. Belki de bilim insanlarının bu iyi niyeti böyle düşünmelerine sebep olmuştur. Eğer bombayı Naziler daha önce bulsaydı muhtemelen çok daha kötü sonuçları olurdu.

Sovyetlerin başlarda bir nükleer çalışma düşüncesi yoktu. Nazi Almanyası’nın bu alandaki çalışmaları, ABD’nin Manhattan Projesiyle öne çıkması ve İngilizlerin ABD desteğinde çalışmalara başlaması Sovyetlerin de bu alana yönelmesine neden olmuştur.

Manhattan Projesi kapsamında ilk nükleer deneme olan “Trinity” 16/07/1945 yılında New Mexico eyaletinde Alamogordo bölgesinde yapılmıştır. Bu deneme Sovyetleri daha da hareketlendirmiştir.

Sovyetler, 1943’te dağınık bölgelerde devam eden çalışmalarını 1946 yılında Moskova yakınlarında Sarov bölgesinde toplamıştır. İlk denemesini 29 Ağustos 1949’da başarıyla gerçekleştirerek bu konuda ABD tekelini yıkmıştır.

Plutonyum ve Uranyum bombaları Los Alamos’taki bilim insanları tarafından tasarlanan 2 farklı tiptir. Bilim insanları, uranyum bombasının basit yapısından dolayı denemeden çalışacağına inanır. Plutonyum Bombasında ise zincirleme reaksiyon sağlanması için kritik bir kütleye gelinceye kadar plutonyumun sıkıştırılması gerekir. Bu yüzden plutonyum bombasının denenmesi gerekmiştir. Trinity, plutonyum patlamasının denemesidir.

Amerika, tarihte akışı değiştirecek projelerde ekibini oluştururken uygun profilleri bulmada yanılmaz. Belki de bu durum Amerikalıların pragmatik olmalarıyla ve birazda talihin kendileriyle yürümesinden kaynaklı olabilir. Sonuç odaklı olmaları, başarıya giden yolda hangi unsurları daha çok dikkate alıp hangilerini almayacağının analizini çok iyi yapmaları ve kendi şanslarını yaratacak cesarete sahip olmaları Amerika’yı süper devlet yapan özelliklerdir. Manhattan Projesinde, gerçek bombaların tasarlandığı Los Alamos’taki laboratuvarın başına getirilmesi düşünülen bilim insanları arasında son isim Robert Oppenheimer’dı. Hakkında muhalif kişiliğinden kaynaklı şüpheler vardı ama bu görevi onun dışında kabul eden olmaması belki de Amerika için daha faydalı olmuştur.

Romantik Bir Kişilik: Oppenheimer

Openheimer zihinsel yönden çok parlak, çok hırslı ama çelişkileri çok olan bir insandı. Komünist kampa yakındı. Yaptığı işin büyüklüğünün ve tehlikesinin farkındaydı. Ortaya çıkabilecek sonuçlardan kendini sorumlu tutmak istemiyordu.

İnsana soylu gelen düşüncelerin aldığı kararlarda etkisi olabilir. Belki de erdeme inanmak isteyen bir romantikti. Aslen Yahudi olması ve atom bombasını faşistlerin yapmasını istememesi belki de kendisini tarih önünde sorumlu hissetmesine neden olmuştur. Muhtemelen şanın peşindeydi ve içindeki çelişkiyi kendisini edebi eserlerdeki kahramanlarla özdeşleştirerek çözmeye çalışmıştır. Marcel Proust’un “Kayıp Zamanın İzinde” romanında, Hint Kutsal Kitabı “Bhagavad Gita” da anlatılanlardan kendini haklı çıkaracak düşünceler bulmuştur.

Atom bombasının sonuçları yine de kendisini rahatsız etmiş olmalı. Destan kahramanları yaptıklarının sorumluluğunu eser içinde kaldırabilir ama bunu gerçek hayata yansıttığınızda gerçek çıplaktır. Kendinizi edebi bir eserde kahramanla özdeşleştirebilirsiniz ta ki gerçek vuku bulana kadar. 06 ve 08 Ağustos 1945’te iki atom bombası patlamış ve 350.000 insan ölmüştür. Openheimer, hayatının geri kalanında bazı günler çalışmanın teknik başarısını övmüş bazı zamanlarda etkilerinden dolayı vicdan azabı çekmiştir. Ölmeden iki yıl önce kazandığı tecrübeler ve hayatı boyunca yaptığı iç yolculuğu sonucu şu kesin sonuca varmıştı. “Bilim, aynı hatayı bir daha yapmama işidir”

Hibakuşaların Sesi

Şu ana kadar anlattıklarımızdan yapılanlardan haklılık payı olduğu anlamı çıkabilir ama bu bir yere kadar doğrudur. İnsan bir diğer insanı kobay gibi kullanmıştır. Eğer soylu bir duruş aranacaksa bu ne Einstein’ın dehası ne dünya yüksek siyasetini yapanlar ne de Oppenheimer’in gel gitli ruh halidir. Bomba patladığında orada olanlar gerçeği çıplak görmüştür ve tarih onların ağzından da dinlenmelidir. Tarihin yargısını doğru anlamak sadece yaşayanların değil ölülerin dünyasını da anlamamızı gerektirir.

Amerika, bombanın gücünü net görebilmek için güneşli bir gün, insanların işlerinde ve sokakta olduğu bir saati tercih etmiştir. Bombanın atılmasından sonra hayatta kalabilen insanlara Hibakuşa adı verilir. Bomba patladığında sıfır noktasına çok yakın iki Hibakuşa, o gün yaşadıklarını kendi ağızlarından şöyle anlatmıştır.

06 Ağustos 1945 08:15

Akihiro Takahashi bomba atıldığında 14 yaşındaydı. Okuldaki diğer arkadaşlarıyla aynı sıradaydı. Merkezden 1,4 km uzaktaydı.

Akihiro Takahashi:

“Okulun bize bakan cephesine sırayla dizilirken bir B-29’un yaklaştığını ve üzerimizden geçtiğini gördük. Hepimiz aramızda konuşup uçağı birbirimize gösterirken öğretmenlerin dışarı çıktığını ve sınıf başkanlarının yere yatmamızı söylediklerini duyduk. Yüzümüzü gökyüzünden platforma çevirmemizle patlama oldu. Daha sonra büyük bir gürültünün ardından karanlık geldi. Yaklaşık 10 metre ileri savrulmuştum. Karanlık dağılıp kendime geldiğimde herşeyin çöktüğünü gördüm. Üzerimdeki giysiler sıcak yüzünden paçavraya dönmüştü. Hiroşimanın bir anda yok olduğunu hissettim. Her şey biraz daha berraklaşınca derimin döküldüğünü gördüm. Aileme ulaşmak için kuzey tarafına nehre doğru yöneldiğimde bir kadın ve bebeğin derileri tümüyle soyulmuş halde yolda yattığını farkettim. Bunun gibi birçok kurban vardı.”

Toshiko Saeki bombanın atıldığı gün 26 yaşındaydı. O gün çocuğuyla beraber bir akrabalarında kalmışrı. Ailesini çok aramasına rağmen bulamadı. Toshiko Saeki atom bombasıyla ailesinin 13 ferdini kaybetti.

Toshiko Saeki:
“Arkamdaki dağların üzerinden bir B-29 belirdi. Uçaksavar atışları arasında gözden kayboldu. Daha sonra aynı yerden ikinci bir uçak daha belirdi. Ardından tam tanımlayamadığım ani bir ışık patlaması oldu. Daha sonra sıcak bir maskenin üzerime hücum ettiğini hissettim. Çok sıcaktı. Sıcaktan kurtulmak için yere yattım. Bir anlığına kızımı unutmuştum. Daha sonra havada kapıları, pencereleri ve duvarları sürükleyen büyük bir gürültü duydum. Aileme ulaşmak için Hiroşima’ya doğru yola koyuldum. Ana yola çıktığımda çok kötü durumda 5 ya da 6 kişi gördüm. Bunlar Hiroşima tarafından geliyordu. Hiroşima’nın hangi bölümünün bombalandığını sorduğumda kentin çok kötü bombalandığından başka bir şey söylemediler. Ana yolda yürümeye devam ettim ve karşı taraftan başının üzerine demir bir cisimle yüzünü korumaya çalışan tamamen çıplak feci durumda olan birisi yaklaştı. Yanımdan geçtikten sonra dönüp ona ulaşarak aynı soruyu ona sordum. “Toshiko sen misin?” diye sordu. Beni tanımıştı ama ben onu tanıyamamıştım. Yüzü çok kötü kabarmıştı hatta gözlerinin açık olup olmadığını bile anlayamıyordum. Biraz konuştuktan sonra ikinci büyük abim olduğunu anladım.”

Daha birçok Hibakuşa’nın o gün orada yaşadıklarını buradan okuyabilirsiniz.

O dönem tıpta bazı sonuçlara ulaşmakta yetersiz kalınmış. Patlamadan bir ay sonra radyasyona bağlı deride kabarmaları doktorlar bazı deri hastalıklarına bağlamışlar. Yine radyasyon nedenli aşırı zayıflığı soğuk algınlığına yormuşlar. Bunun neticesinde yanlış ilaçlar verilmiş.

Nükleere Muhtacız!

Tarihte nükleer kaynaklı felaketler yaşasak da nükleer enerjiden vazgeçemeyiz. İnsanın sorumsuzca davranışları nükleer enerjiyi kötü göstermemeli. Eğer tehlikeli bir varlık sözkonusuysa bu nükleer değil insanın kendisidir.

Çoğu insan nükleer enerjiyi riskli bulabilir. Nükleer enerjinin katı yakıta göre daha riskli olduğu doğrudur ama katı yakıtta dahil insan kaynaklı bir çok sorunu nükleer ile çözebiliriz.

1 ton kömürden alacağımızı 1 plutonyum atomundan elde edebiliriz. Nükleere karşı çıkma lüksümüz yok. Bugün aynı endişeleri yapay zeka içinde yaşıyoruz. İnsanın bakış açısı hep diğerine hükmetmek olunca insanlık için iyi olan maalesef kötü görünüyor. Yaşanabilir bir dünya yaratmak, temiz hava, refah için nükleer enerjiyi mutlaka kullanmamız lazım. En azından bir gün bu dünyadan gidebilmek için nükleer şart.

Bir uranyum peletinden 1 ton kömüre denk enerji üretilir.
1 uranyum peletinde 1 ton kömüre denk enerji bulunur.

Sonuç

Batı, kendisine ait olmayan zenginlikleri paylaşmak için kendi içinde 2 defa kavgaya tutuşmuştur. Bu sorunları çözmek için bütün dünya buna dahil olmuş, dünya iki defa kaos yaşamıştır.

Aslında kendisine ait olmayan zenginlikleri kendininmiş gibi görmek Batı’nın bir özelliğidir. Paylaşmayı bilmemek ve başka halklara ait olana bir an önce ulaşma açgözlülüğü batının genlerindeki şiddet eğilimini besler.

Bomba kullanıldıktan sonra vicdanın kabul etmeyeceği bir manzara ortaya çıkmıştır. ABD bugün hala özür dilememiş olsa da dünya vicdanı hükmünü vermiştir.

İnsanlığın tüm sorunlarını çözebilecek bir enerji türünü kendi türünü yok etmek için kullanmak sonra da bundan pişman olmamak ve aynı hataları silahlanma yarışıyla devam ettirmek..

..Bu bilinçsizlik.

Hakan Tanar

Hakan Tanar, 30 yılı aşkın süre satış ve pazarlama sektöründe bulundu. Profesyonel bir yöneticinin piyasaya yönetici yetiştirebilmesi için önce kendisini sürekli geliştirmesi gerektiğine inanıyor. Bu anlamda ömür boyu öğrenmeyi temel şart olarak kabul ediyor. Yazmaya ilgi duyması, kendisinde kişisel blog açma fikrini geliştirmiş. Edebiyat, felsefe, kozmos, popüler bilim ve tarihe ilgi duyuyor. Öğrenmeyi ve yazmayı seviyor.

%d blogcu bunu beğendi: